Αυτοεκτίμηση: Βασικές αρχές

Όταν επικοινωνούμε σε συνεδρίες, καταλαβαίνουμε πως πολλοί άνθρωποι δεν είχαν τη δυνατότητα, όταν ήταν μικροί, να οικοδομήσουν μια γερή αυτοεκτίμηση. Υπάρχουν, βέβαια, και περιπτώσεις ανθρώπων, που, ενώ «ξεκίνησαν δύσκολα», κατάφεραν να «χτίσουν» μια σταθερή αυτοεκτίμηση, μέσα από επίπονες πολλές φορές διαδικασίες. Για να καταλάβουμε το επίπεδο αυτοεκτίμησης ενός ανθρώπου, πρέπει να παρατηρήσουμε τον τρόπο που μεγάλωσε.

Τα  « πρώτα βήματα»  της αυτοεκτίμησης

Από ποια ηλικία και μετά μπορούμε να μιλήσουμε για αυτοεκτίμηση;  Ένα μωρό που το περιμένουν οι γονείς του γεμάτοι χαρά θα αποκτήσει πολύ πιο ανεπτυγμένη αυτοεκτίμηση από ένα άλλο. Όταν ο γονιός είναι χαμογελαστός και φροντίζει με χαρά το μωρό, είναι σίγουρο πως χτίζει τις βάσεις που του χρειάζονται, για να έχει αργότερα ικανοποιητική αυτοεκτίμηση. Οι επιστήμονες έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι σε πολύ πρώιμη ηλικία, όταν δεν υπάρχει ακόμα συνείδηση, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για αυτοεκτίμηση.

Η αυτοεκτίμηση διαπλάθεται μαζί με τη συνείδηση και αποτελεί συστατικό της. Στα 8 του χρόνια το παιδί έχει πια διαμορφώσει τον ψυχικό του κόσμο. Είναι σε θέση να προσδιορίσει τα χαρακτηριστικά του – τόσο τα σωματικά όσο και εκείνα της ιδιοσυγκρασίας του –  και να περιγράψει τα συναισθήματά του. Αντιλαμβάνεται ότι ένα κομμάτι του εαυτού του εξακολουθεί να παραμένει σταθερό, ενώ συνειδητοποιεί ότι είναι και ο ίδιος άνθρωπος που βιώνει διαφορετικές εμπειρίες ζωής. Σιγά-σιγά, αρχίζει να σχηματίζεται και η εικόνα των άλλων για εκείνο, εικόνα πάνω στην οποία θα στηριχτεί η μελλοντική του αυτοεκτίμηση. Αξίζει να σημειωθεί πως ο εαυτός μας συγκροτείται επίσης και από τις «φωνές» των κοντινών άλλων (μητέρα, πατέρας, γιαγιά, δάσκαλος κλπ), έναν απόηχο κουλτούρας και θεωριών, ιστοριών για τη γέννησή μας, για τη χώρα μας, την εκπαίδευσή μας, ή τη δουλειά μας, που ίσως στην πορεία προκύψουν συγκρουσιακές σε σχέση με άλλα επίκτητα δεδομένα.

Οι  ειδικοί κατάφεραν να σχεδιάσουν το ψυχολογικό προφίλ παιδιών ηλικίας 24-34 μηνών, αφού έκαναν τις παρατηρήσεις τους στο φυσικό περιβάλλον των παιδιών και μελέτησαν τις αντιδράσεις τους:

-Το προφίλ του «αρχηγού», αντιστοιχεί σε παιδιά που επιζητούν να «προσεταιριστούν» κάποιον, προσφέρουν ανταλλάγματα ή απαιτούν από τ’ άλλα παιδιά να παίξουν μαζί τους. Παίζουν το ρόλο του διαιτητή όταν υπάρχει σύγκρουση, ή κάνουν επίδειξη δύναμης για να κερδίσουν κάτι.

-Το προφίλ του «εξουσιαστή», αντιστοιχεί σε παιδιά που δεν προσπαθούν να «προσεταιριστούν», αλλά έχουν συχνά επιθετική συμπεριφορά.

Το προφίλ του «υποταγμένου και φοβισμένου», αντιστοιχεί σε παιδιά που αποφεύγουν τα αγωνίσματα και τις συγκρίσεις. Φαίνονται μοναχικά, έξω απ’ την ομάδα, συχνά όμως χρησιμοποιούν μεθόδους «προσεταιρισμού»

Το προφίλ του «ήσυχου αλλά και επιθετικού», αντιστοιχεί σε παιδιά που παίρνουν μέρος σε αγωνίσματα, όμως χάνουν, και τότε γίνονται επιθετικά.

Τα διαφορετικά αυτά προφίλ παγιώνονται γύρω στην ηλικία των 18 μηνών. Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, παρ’ όλο που δεν υπάρχουν σχετικές μελέτες, ότι η διαφορετική αυτή συμπεριφορά αντιστοιχεί σε διαφορετικό επίπεδο αυτοεκτίμησης. Τα παιδιά «αρχηγοί», που έχουν ευκαιρίες να επιδείξουν τα προσόντα του, διαθέτουν συναισθηματική αντοχή, μπορούμε να τα κατατάξουμε στη σταθερή υψηλή αυτοεκτίμηση. Τα «εξουσιαστικά» και τα «επιθετικά» μπορούμε να τα κατατάξουμε στην υψηλή ασταθή αυτοεκτίμηση. Αντιλαμβανόμαστε πότε απειλείται ο αρχηγικός τους ρόλος, αντιδρούν δυναμικά, σε σχέση βέβαια, με την υπόλοιπη συμπεριφορά τους απέναντι στα άλλα παιδιά, που δεν μπορούμε να πούμε πως είναι πάντα η ενδεδειγμένη. Η μέση οδός είναι πάντα η πιο σωστή: αυτό που έχει σημασία, τελικά, είναι να συμβαδίζει η αυτοεκτίμησή μας με τις αξίες των ανθρώπων που μας περιβάλλουν… Αν θέλετε να διαπρέψετε στην επικοινωνιολογία ή να βιώσετε όλες τις ακραίες καταστάσεις, τότε καλύτερα να έχετε υψηλή αυτοεκτίμηση. Αν όμως θέλετε να είστε, απλά, επίλεκτο μέλος ομάδας σ’ ένα συλλογικό έργο, τότε μια μέτρια αυτοεκτίμηση σας είναι περισσότερο χρήσιμη.

Νικολέττα  Καμβά

Ψυχολόγος